trangthu59Vì sao trong rất nhiều hình ảnh quen thuộc của thiên nhiên, mặt trăng lại xuất hiện nhiều nhất khi người Trung Quốc nói về nỗi nhớ?
Khi muốn nói về nỗi nhớ, mỗi nền văn hóa đều có những hình ảnh quen thuộc của riêng mình — có nơi nhắc đến dòng sông, có nơi nhớ về cánh đồng, ngọn núi hay con đường cũ. Trong tiếng Trung cũng vậy, nhưng điều đặc biệt là hình ảnh xuất hiện nhiều nhất lại là mặt trăng. Từ thơ cổ, tiểu thuyết cho đến phim ảnh và những lời chúc trong đời sống hằng ngày, ánh trăng luôn hiện diện khi người ta nói về quê hương, sự chia xa hoặc những người đang ở rất xa nhau.
Nhưng bầu trời đêm đâu chỉ có mặt trăng. Mặt trời cũng ai cũng nhìn thấy được. Núi và sông cũng là những hình ảnh đẹp, quen thuộc, gắn bó với đời sống con người từ rất lâu. Vậy điều gì khiến mặt trăng dần trở thành hình ảnh quen thuộc nhất, trong khi những hình ảnh kia lại không được nhắc đến nhiều bằng?
Mặt trăng không được chọn vì nó đẹp. Nó được chọn vì đó là hình ảnh mà những người ở rất xa nhau vẫn có thể cùng nhìn thấy.
Và cùng lúc đó, nó còn hội đủ những điều mà mặt trời, núi hay sông không có được.
Có ba điều khiến mặt trăng trở nên khác biệt.
Ai cũng có thể cùng nhìn một vầng trăng
Người ở Bắc Kinh, người ở Quảng Châu, hay một người đang học ở nước ngoài – dù cách nhau hàng nghìn cây số, tất cả vẫn có thể ngẩng đầu nhìn cùng một vầng trăng trong cùng một đêm. Một ngọn núi hay một dòng sông thì khác.
Chúng chỉ thuộc về một nơi nhất định – người ở xa không thể cùng đứng trước một ngọn núi hay cùng nhìn một khúc sông với người ở quê nhà. Chính vì vậy, mặt trăng dễ trở thành một điểm chung hiếm hoi giữa những người đang ở rất xa nhau, còn núi hay sông thì không thể làm được điều đó.
Trăng tròn khiến người ta dễ nghĩ đến đoàn tụ
Mặt trăng có lúc tròn, lúc khuyết. Núi hay dòng sông gần như không thay đổi hình dáng theo thời gian, nhưng sự thay đổi đều đặn của mặt trăng lại rất dễ khiến con người liên tưởng đến những trạng thái đối lập trong đời sống: lúc chia xa và lúc đoàn tụ, lúc thiếu vắng và lúc đủ đầy. Người Trung Quốc từ lâu đã gắn hình ảnh trăng tròn với sự đoàn tụ — từ đó mới xuất hiện những cách diễn đạt quen thuộc như 月圆人圆 (yuè yuán rén yuán).
Khám phá thêm:
Ban đêm là lúc con người dễ nhớ nhà nhất
Ban ngày, con người bị cuốn vào công việc và những việc phải làm. Đến tối, khi nhịp sống chậm lại, người ta mới có thời gian ngồi một mình, nhìn lên bầu trời hoặc nghĩ về những người không ở bên cạnh. Mặt trăng xuất hiện đúng vào khoảng thời gian ấy, nên rất tự nhiên trở thành hình ảnh đi cùng những cảm xúc lắng lại của con người. Mặt trời gắn liền với ban ngày bận rộn; còn mặt trăng lại xuất hiện đúng vào lúc con người chậm lại và dễ hướng về ký ức nhất.
Đây chỉ là một câu miêu tả bình thường. Nhưng khi câu nói ấy xuất hiện trong bối cảnh một người đang sống xa quê hoặc xa người thân, người đọc Trung Quốc thường tự nhiên liên tưởng đến nỗi nhớ mà không cần tác giả giải thích thêm.
Câu này nói thẳng ra điều mà câu trên chỉ ngụ ý và đặt cạnh nhau. Cả hai cho thấy cùng một cách liên tưởng đã ăn sâu vào tiếng Trung: chỉ cần nhắc đến trăng, nỗi nhớ gần như tự động xuất hiện trong đầu người nghe.
Góc nhìn văn hóa
Cái đáng chú ý không nằm ở bản thân mặt trăng, mà ở cách con người gắn cảm xúc của mình vào hình ảnh ấy. Mặt trăng vốn chỉ là một vật thể trên bầu trời, không tự nó mang nỗi nhớ hay ý nghĩa gì. Nhưng qua thời gian, nhiều người cùng nhìn lên vầng trăng ấy trong những lúc nhớ nhà.
Dần dần, hình ảnh ấy không còn chỉ gợi đến bầu trời đêm, mà còn gợi đến quê hương và những người thân yêu. Vì vậy, khi người Trung Quốc nói đến mặt trăng, họ thường đang nói nhiều hơn về con người.
Không phải cứ thấy nhắc đến trăng là đang tả cảnh.
Tả cảnh chỉ là lớp nghĩa bên ngoài. Trong rất nhiều trường hợp, mặt trăng là một hình ảnh mang theo cả một tầng cảm xúc phía sau. Khi nhắc đến ánh trăng, người nói thực ra đang gợi về quê hương, gia đình, khoảng cách hoặc một người họ luôn nhớ tới.
Nếu chỉ hiểu 月亮 là “mặt trăng”, bạn sẽ hiểu đúng nghĩa của từ; nhưng nếu hiểu cả tầng liên tưởng phía sau, bạn sẽ cảm nhận được nhiều điều mà bản dịch từng chữ không thể truyền tải.
Câu hỏi thường gặp
Có những hình ảnh vốn rất bình thường. Nhưng vì nhiều người cùng nhớ đến chúng trong những hoàn cảnh giống nhau, chúng dần mang thêm những ý nghĩa mới.
Với người Trung Quốc, mặt trăng là một hình ảnh như thế.
Và khi hiểu điều đó, chúng ta cũng dễ hiểu hơn vì sao chỉ một vầng trăng lại có thể thay cho rất nhiều lời muốn nói.
Khám phá thêm
Bài nền tảng
Hiểu tiếng Trung
Luyện tiếng Trung
Phân biệt cách dùng
